Με υπογραφή...
Το πρώτο σαμποτάζ στην Αθήνα
Στις 20-9-1942, στην κατεχόμενη Αθήνα, μια ομάδα νέων ανθρώπων θα πραγματοποιήσει το πρώτο σοβαρό σαμποτάζ στην πρωτεύουσα. Η ΠΕΑΝ (Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων) θα ανατινάξει με βόμβα τα γραφεία της φιλοναζιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ, στην Πατησίων.
Θέλεις έγκυρη και άμεση ενημέρωση;Βρες μας πρώτους στη GoogleΑμέσως μετά την Κατοχή στην πατρίδα μας, η ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση) θα αποκτήσει δύναμη και ισχύ. Ήταν η πρώτη και μεγαλύτερη φιλογερμανική οργάνωση, με σαφείς φιλοναζιστικές πεποιθήσεις. Ιδρυτής και επικεφαλής της ήταν ο ιατρός Σπυρίδωνας Στεροδήμος.
Βασικός της σκοπός ήταν η αποστολή Ελλήνων στα γερμανικά εργοστάσια ως εργατών, ενώ αργότερα επιδίωξε να συστήσει εθελοντικό σώμα, για να αποσταλεί στο Ανατολικό Μέτωπο.
Επρόκειτο για μια οργάνωση που δρούσε απροκάλυπτα και προκλητικά. Ιδρυτικά μέλη της ήταν και κάποια στελέχη της ΕΟΝ, της Μεταξικής Νεολαίας, που προπολεμικά λειτουργούσε στα πρότυπα της ναζιστικής νεολαίας.
Ήδη από τα τέλη του ’41, στην Αθήνα και στη χώρα άρχισαν να λειτουργούν οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις. Μία από αυτές ήταν και η ΠΕΑΝ, με αρχηγό τον αξιωματικό της ΠΑ Κώστα Περρίκο, απότακτο από το 1935 ως συμμετέχοντα στο αποτυχημένο βενιζελικό πραξικόπημα.
Μέλη της, μια ομάδα νέων ανθρώπων, με αγνά ιδανικά, αγάπη για την πατρίδα, την ελευθερία και τη Δημοκρατία – Ιουλία Μπίμπα, Αντώνης Μυτιληναίος, Νίκος Λάζαρης, Σπύρος Γαλάτης, Τάκης Μιχαηλίδης, Σπύρος Σνωτάς, Νίκος Μούρτος, Κάτια Μπέση – ήταν και μεταξύ εκείνων που συμμετείχαν στο σαμποτάζ.
Στόχος οι φιλοναζί
Η ΠΕΑΝ στοχοποίησε την ΕΣΠΟ και τα γραφεία της, στη συμβολή της Πατησίων με την οδό Γλαύδστωνος.
Επί μέρες παρακολουθούσαν τις κινήσεις από και προς το κτίριο, σημείωναν πρόσωπα, λεπτομέρειες και κινήσεις, ώστε να μελετηθούν και να αξιολογηθούν αναλόγως πριν από την επιχείρηση.
Ειδικά ο Περρίκος την άραξε πολλές φορές στο καφέ «Αστόρια», απέναντι από τα γραφεία της ΕΣΠΟ, ώστε να έχει άποψη για το καθετί.
Λίγο καιρό πριν, η ΠΕΑΝ είχε κάνει ανάλογο χτύπημα – πολύ μικρότερης ισχύος – με στόχο τα γραφεία της επίσης φιλογερμανικής οργάνωσης ΟΕΔΕ, επί της Ακαδημίας 84, κάτι που έγινε με επιτυχία τον Αύγουστο του ’42. Ήταν μια πρόβα τζενεράλε για τον μεγάλο στόχο, την ΕΣΠΟ.
Το χτύπημα αποφασίστηκε για τις 20 Σεπτεμβρίου – όχι τυχαία, καθώς η φιλοναζιστική οργάνωση είχε συνέλευση, κάτι που σήμαινε πως απλός κόσμος στα γραφεία της δεν θα υπήρχε.
Το χτύπημα
Η Μπίμπα έφυγε από το Κουκάκι πεζή προς την Πατησίων, κουβαλώντας μια τσάντα με λαχανικά, αλλά και επιμελώς κρυμμένα εκρηκτικά βάρους 12 κιλών. Την ακολουθούσε ο Μυτιληναίος, που οπλοφορούσε.
Ταυτόχρονα, ο Περρίκος ξεκινούσε από το σπίτι του στη Μιχαήλ Βόδα 137. Θα την άραζε πάλι στο «Αστόρια», συντονίζοντας την επιχείρηση.
Άλλα μέλη της ΠΕΑΝ είχαν κυκλώσει τα γραφεία της ΕΣΠΟ, οπλισμένα και αποφασισμένα για μάχη, εφόσον χρειαζόταν.
Η Μπίμπα έδωσε την τσάντα στους Γαλάτη και Μυτιληναίο, οι οποίοι, προσποιούμενοι τους αδιάφορους και δήθεν μέλη της ΕΣΠΟ, μπήκαν στο κτίριο και τοποθέτησαν τον δυναμίτη με τον πυροκροτητή στον ημιώροφο. Άναψαν το φυτίλι και εξαφανίστηκαν.
Λίγα λεπτά αργότερα, μια τρομακτική έκρηξη τίναξε τα πάντα στον αέρα. Προκλήθηκε πυρκαγιά και κατάρρευση του μεγαλύτερου μέρους του κτιρίου.
Είκοσι εννέα μέλη της ΕΣΠΟ σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους και ο Στεροδήμος, ενώ άλλοι 27 τραυματίστηκαν, όπως και ένας διερχόμενος ιερέας. Άλλες πηγές θέλουν τους νεκρούς να είναι 43, μεταξύ των οποίων και 2-4 Γερμανοί, ενώ μεταπολεμικά, σε αρχεία της ΠΕΑΝ που εντοπίστηκαν, γινόταν λόγος πως, εκτός των Ελλήνων, υπήρξαν και 43 Γερμανοί νεκροί.
Επακόλουθα και συλλήψεις
Επρόκειτο για ένα χτύπημα-σοκ. Οι κατακτητές και οι συνεργάτες τους κατάλαβαν πως δεν θα μπορούσαν να αισθάνονται ασφαλείς… πουθενά!
Ήταν ένα τολμηρό και αποτελεσματικό χτύπημα σε στενό αστικό ιστό, κάτι που προβλημάτισε ιδιαίτερα για τυχόν συνέχεια και μιμητές.
Τα συμμαχικά ραδιόφωνα είχαν διθυραμβικούς σχολιασμούς για το πετυχημένο σαμποτάζ στην Αθήνα.
Άμεσα, οι γερμανικές Αρχές άρχισαν τις συλλήψεις, μεταξύ των οποίων Εβραίοι και κομμουνιστές.
Μέλη της ΠΕΑΝ προδόθηκαν – πιθανότατα από κάποιον χωροφύλακα, μέλος της οργάνωσης ΟΜΗΡΟΣ, παραδόξως με σημαντική αντιστασιακή δράση και πολλά θύματα στα χρόνια της Κατοχής.
Από τα τέλη Νοεμβρίου άρχισαν να συλλαμβάνονται μέλη της ΠΕΑΝ, Κουρουσάκος, Γαλάτης, Μυτιληναίος κ.ά.
Ανακρίθηκαν στην Γκεστάπο, αλλά δεν μίλησαν. Ακολούθησαν και άλλοι. Η δίκη τους έγινε στις 31/12/1942, μαζί με κάποιους ακόμη αντιστασιακούς.
Οι περισσότεροι καταδικάστηκαν σε θάνατο ή πολυετή κάθειρξη – Περρίκος, Γαλάτης, Μπίμπα, Γιαννάτος, Κουσουράκος, Μπέη, Μπατίνου. Ελάχιστοι απαλλάχθηκαν – Λόη, Παπαβασιλόπουλος, Σκούρας, Αιλιανός – αν και κάποιοι δεν γλίτωσαν την εκτέλεση.
Ο Περρίκος εκτελέστηκε στις 4/2/1943, ενώ η Μπίμπα στάλθηκε στην Αυστρία, όπου καρατομήθηκε.
Ο Μυτιληναίος δραπέτευσε δύο φορές και διέφυγε στην Αίγυπτο, ενώ ο Λάζαρης εντάχθηκε στον ΕΔΕΣ, πολέμησε στα βουνά και δολοφονήθηκε στα Δεκεμβριανά από κομμουνιστές.
Η ΠΕΑΝ δεν διαλύθηκε. Ανασυγκροτήθηκε και συνέχισε την αντίσταση, με μικρότερα χτυπήματα.
Μεταπολεμικά, η δράση της θεωρήθηκε προβληματική από μερίδα του πολιτικού κόσμου, βασικά της κομμουνιστικής Αριστεράς. Όπως συνέβη και με κάποιες ακόμη οργανώσεις της Αντίστασης που θεωρήθηκαν εθνικιστικές – ΠΑΟ, ΡΑΝ, ΤΣΑΟΥΣ ΑΝΤΩΝ, Χ, ΜΕΤΩΠΟ κ.ά.
Ενδεικτικά, ενώ για καιρό τα συμμαχικά ραδιόφωνα μιλούσαν με εξαιρετικά λόγια και επαίνους για το χτύπημα της ΠΕΑΝ, το δίκτυο του ΚΚΕ υποστήριξε πως το χτύπημα ήταν μία προβοκάτσια και πως η ΠΕΑΝ και η Γκεστάπο είχαν αγαστή σχέση.
Πάντως, ο Περρίκος, μαζί με κάποιους ακόμη, εκτελέστηκαν στην Καισαριανή.
ΥΓ
- Μέλος της ΠΕΑΝ ήταν και ο φοιτητής Διονύσιος Παπαδόπουλος, που στις 25/3/1941 παρέλασε με άλλους στην Αθήνα για την επέτειο της Επανάστασης του ’21, κρατώντας την ελληνική σημαία.
- Ο αρχηγός της ΕΣΠΟ, Στεροδήμος, ήταν σεσημασμένος από την Ασφάλεια, καθώς εξέδιδε ψεύτικα πιστοποιητικά υγείας των κοινών γυναικών, ενώ διοργάνωσε λοταρίες μοιράζοντας κλεμμένα είδη.
- Ουσιαστικό ρόλο στην ίδρυση της ΠΕΑΝ είχε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, που γνώριζε καλά τον Περρίκο.
- Μέλος της ήταν και ο Σάκης Πεπονής.
- Το ΕΑΜ, μετά την ανατίναξη των γραφείων της ΕΣΠΟ, πέταξε προκηρύξεις στην Αθήνα, μιλώντας για προβοκάτσια και παρομοιάζοντας το χτύπημα με την πυρπόληση του Ράιχσταγκ από τους Ναζί.
- Οι νεαροί σαμποτέρ της ΠΕΑΝ δεν είχαν ιδιαίτερη στρατιωτική εκπαίδευση, δεν είχαν σχέσεις με ξένες δυνάμεις, ενώ τη δυναμίτιδα που χρησιμοποιούσαν την έκλεψαν από τους Γερμανούς.
- Μετά τον πόλεμο, ο Πολύκαρπος Νταλιάνης, που πρόδωσε τα μέλη της ΠΕΑΝ, ανήκε στην οργάνωση ΟΜΗΡΟΣ, ιδρυτής της οποίας ήταν ο Κανελλόπουλος, αλλά είχε διπλό ρόλο και ως πράκτορας των Γερμανών. Δρούσε επί χρήμασι και τελικά εκτελέστηκε από μέλη της ΟΜΗΡΟΣ.
