ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

Με υπογραφή...

Μια ξεχασμένη επέτειος

Πότε και πώς απελευθερώθηκε η Θεσσαλονίκη μετά την κατοχή! «Οι σημαδιακές μέρες» στα τέλη Οκτωβρίου.

Μια ξεχασμένη επέτειος.

Πότε και πώς απελευθερώθηκε η Θεσσαλονίκη μετά την κατοχή! «Οι σημαδιακές μέρες» στα τέλη Οκτωβρίου.

Από τον Σεπτέμβριο του `44, οι Γερμανοί βλέποντας την εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων σε Ανατολή και Δύση – αποφάσισαν να απαγκιστρωθούν από κάποιες περιοχές, όπως η Βαλκανική. Αρχές Οκτωβρίου, οι πρώτες Γερμανικές φάλαγγες, άρχισαν να εγκαταλείπουν την νότια Ελλάδα – στις 12 του μήνα απελευθερώθηκε η πρωτεύουσα και σταδιακά, τα ευχάριστα άρχισαν να «αφορούν» και άλλες Ελληνικές πόλεις ….Χαλκίδα, Θήβα, Λαμία, Βόλος, Λάρισα Κατερίνη κτλ.

Στην συμπρωτεύουσα οι ετοιμασίες είχαν ξεκινήσει και οι επικεφαλής των κατοχικών δυνάμεων, περίμεναν τη Διαταγή της αναχώρησης!

Στο λιμάνι επικρατούσε αναβρασμός, καθώς ακούγονταν εκρήξεις τις τελευταίες ημέρες. Οι δυνάμεις κατοχής, ανατίναξαν τμήματα στο σύνολο του λιμενοβραχίονα, βύθισαν μικρά πλεούμενα, προκάλεσαν καταστροφές σε υποδομές - θέλοντας να εμποδίζουν την άμεση αξιοποίηση του λιμανιού, από τους ….επομένους χρήστες του!

Οι τοπικές Αρχές – οι Έλληνες εκπρόσωποί τους και συνεργάτες τους μέχρι εκείνη τη στιγμή – είχαν ενημερωθεί από τους Γερμανούς στρατιωτικούς ηγήτορες, πως εάν τυχόν, δυνάμεις ανταρτών, «επιχειρούσαν στη πόλη» - τότε το πυροβολικό θα ισοπέδωνε ολόκληρη τη πόλη!

Ο ΕΑΜ, γνώριζε πως επιπρόσθετα οι Γερμανοί είχαν καταστρέψει, γέφυρες δρόμους, αποθήκες, υποδομές σιδηροδρόμων - ενώ υπήρχε μεγάλος φόβος για τις δομές ηλεκτροδότησης και ύδρευσης.

Περίπολα του ΕΑΜ, διαπίστωσαν πως ολιγομελείς Γερμανικές ομάδες, με χρήση μηχανών, τριγύριζαν πέριξ κρίσιμων υποδομών, με σκοπό να προκαλέσουν καταστροφές!

Σε κάποιες περιπτώσεις τέτοιες ομάδες, εμποδίστηκαν να δράσουν από τους αντάρτες! Οι κατακτητές απείλησαν με αντίποινα σκληρά, ενώ γρήγορα τεθωρακισμένα εθεάθησαν σε πολλά κεντρικά σημεία της πόλης, συνοδευόμενα από πεζικό.

Οι Γερμανοί μερικές ημέρες νωρίτερα είχαν υποστεί σημαντικές απώλειες, στην αποκαλούμενη μάχη της Νεαπόλεως, όπως και συνεργάτες τους – από ισχυρές δυνάμεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ που ήθελαν να «πιάσουν καλές θέσεις» πέριξ της πόλης.

Οι κατοχικές δυνάμεις περιορίστηκαν σε πιο κεντρικά σημεία ….αναμένοντας τη διαταγή αποχώρησης!

Γύρω στις 11 και 30 της 30-10-1944, σχεδόν το σύνολο των δυνάμεων των Γερμανών είχαν αποχωρήσει από την Θεσσαλονίκη …..κι άρχισαν να χτυπούν οι καμπάνες. Κόσμος άρχισε να κατακλύζει τους δρόμους και τις πλατείες με τις Ελληνικές σημαίες στα χέρια, ζητωκραυγές και ενθουσιασμό.

ΕΝΟΠΛΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

Από τα Ανατολικά της πόλης, άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους δυνάμεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Ακολούθησαν κι άλλοι από τα Δυτικά και τα Βόρεια - οπλισμένοι, παρέλασαν στους δρόμους τραγουδώντας.

Η αρχική συμφωνία στην Καζέρτα, ήθελε η πόλη να παραδοθεί στον Βρετανό Στρατηγό Σκόμπι – όπως και στην Αθήνα.

Ο στρατιωτικός Διοικητής του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ Στέφανος Σαράφης, είχε εκδόσει σχετικές διαταγές….ωστόσο οι επικεφαλής των Δυνάμεων Μακεδονίας Μπακιρτζής και Βαφειάδης, δεν υπάκουσαν και έδωσαν διαταγή να μπουν στην πόλη οι αντάρτες!

Δυνάμεις του ΕΛΑΣ, κινήθηκαν για την προστασία των μύλων ΑΛΛΑΤΙΝΗ, αφόπλισαν δυνάμεις της Χωροφυλακής, «έζωσαν» το εργοστάσιο ρεύματος κα. Επί 15 ημέρες οι ΕΑΜικές δυνάμεις κυριαρχούσαν στην πόλη, μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου, όταν αντικαταστάθηκαν από εκπροσώπους της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.

Μνήμες ξύπνησαν στους μεγαλύτερους, από την απελευθέρωση του 1912, όταν στις 26/10 στην πόλη μπήκαν ως ελευθερωτές τα πρώτα Ελληνικά ένοπλα σώματα.

Μαζί με τους εκπροσώπους της Νόμιμης Εξουσίας/Κυβέρνησης, στην πόλη θα φτάσει και μία Αγγλοϊνδική Ταξιαρχία, κατ` εντολή του Σκόμπι, χωρίς όμως να έχει ποτέ κάποια εμπλοκή όπως στην Αθήνα (Δεκεμβριανά).

Το ΕΑΜ επιχείρησε να αναθέσει μορφές εξουσίας σε Λαϊκές ομάδες και επιτροπές….αλλά γρήγορα αυτά άλλαξαν με την άφιξη των «Επισήμων Αρχών».

Μόνη δυναμική παρέμβαση αποτέλεσαν οι εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για θύματα της κατοχής. Υπολογίζεται πως μεταξύ 1941 – 44 στην Θεσσαλονίκη έχασαν τη ζωή τους 5.000 άτομα από πείνα και κακουχίες, ακόμη 850 εκτελέστηκαν και άλλοι 700 σκοτώθηκαν από πυρά σε κάποιο επεισόδιο!

Βέβαια τίποτα δεν συγκρίνεται με το χαμό 43.000 Εβραίων, στα Γερμανικά κρεματόρια – όλοι δημότες της πόλης! Μόλις 3.000 ήταν αυτοί που γλύτωσαν τα «μοιραία ταξίδια» προς την Γερμανία.

Αν και η 26/10/1912 τιμάται διαχρονικά, η 28η /40 επίσης με μεγαλειώδη στρατιωτική παρέλαση – η απελευθέρωση στις 30-10-44, ποτέ δεν έτυχε ανάλογης τιμής.