Πολιτισμός

102 Χρόνια χωρίς τον Παύλο Μελά

Υπήρξε εμβληματική μορφή του Μακεδονικού Αγώνα, που έφυγε τέτοια ημέρα, στις 13 Οκτωβρίου του 1904.

Γράφει ο Γιάννης Αρβανίτης

Υπήρξε εμβληματική μορφή του Μακεδονικού Αγώνα, που έφυγε τέτοια ημέρα, στις 13 Οκτωβρίου του 1904. Ο λόγος για τον Παύλο Μελά, αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού, που έδρασε στη Μακεδονία με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας, χαϊδευτικό των ονομάτων των παιδιών του, Μιχαήλ και Ζωής.

Γόνος μεγάλης και πολύ πλούσιας οικογένειας, ο πατέρας του διετέλεσε και δήμαρχος Αθηναίων. Γεννήθηκε στη Μασσαλία, όπου ζούσε η οικογένειά του για επιχειρηματικούς λόγους, όμως στις αρχές της δεκαετίας του 1880 η οικογένεια επέστρεψε στην Αθήνα.

Σε ηλικία 16 ετών, ο Παύλος Μελάς εισήχθη στη Σ.Σ.Ε. και αποφοίτησε ως ανθυπολοχαγός του Πυροβολικού.

Νέος παντρεύτηκε τη Ναταλία Δραγούμη, αδελφή του Ίωνα και κόρη του Στέφανου, επίσης γόνων μεγάλης και ιστορικής οικογένειας, με σημαντική προσφορά στον τόπο.

Από το 1900, ο 30χρονος Παύλος έδειξε ζωηρό ενδιαφέρον για όσα συνέβαιναν στη Μακεδονία, που στέναζε κάτω από τον οθωμανικό ζυγό και την ανεξέλεγκτη δράση των Βουλγάρων κομιτατζήδων.

Από την Αθήνα οργάνωνε αποστολές εφοδίων στα ένοπλα σώματα των «πρώιμων Μακεδονομάχων», σε στενή συνεργασία με τον τότε πρόξενο στο Μοναστήρι, Ίωνα Δραγούμη.

Στις αρχές του 1904, βρέθηκε και ο ίδιος στη Μακεδονία, επικεφαλής μικρής ομάδας αξιωματικών, εθελοντών του Ερυθρού Σταυρού. Οι Τούρκοι έμαθαν για τη δράση τους κι έτσι πήραν γρήγορα τον δρόμο της επιστροφής.

Ξαναπήγε για μυστικές συναντήσεις με οπλαρχηγούς στις αρχές Αυγούστου και κατόπιν, στις αρχές Σεπτεμβρίου, ως επικεφαλής πλέον ένοπλης ομάδας.

Στις 13 Οκτωβρίου 1904, η ομάδα του βρέθηκε στη Στάτιστα Καστοριάς, όπου, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, τραυματίστηκε θανάσιμα σε συμπλοκή με τουρκικό απόσπασμα, προδομένος από κομιτατζήδες.

Ο Μήτρος Βλάχος, Βούλγαρος κομιτατζής και «δυνάστης» της περιοχής, έμαθε για την παρουσία του και ενημέρωσε τους Τούρκους.

Η συμπλοκή ήταν σφοδρή, καθώς οι Τούρκοι επιδίωκαν να συλλάβουν κάποιον εν ενεργεία Έλληνα αξιωματικό, για ευνόητους λόγους.

Ποτέ δεν διευκρινίστηκε αν ο Μελάς έπεσε από τουρκικό ή από ελληνικό βόλι, κατά λάθος.

Η θέα του νεκρού Μελά κλόνισε τους συμπολεμιστές του.

Αυτοί, όμως, ψύχραιμα, απέκοψαν το κεφάλι του για να μην αναγνωριστεί, και η σορός του παραδόθηκε από τους Τούρκους στον δεσπότη Καστοριάς, Γερμανό Καραβαγγέλη. Τάφηκε στον ναό των Ταξιαρχών της πόλης, ενώ η κάρα του μεταφέρθηκε σε ναό στο Πισοδέρι.

Πολλά χρόνια αργότερα, το 1950, η κάρα του μεταφέρθηκε στον ναό της Καστοριάς, όπου τάφηκε και η σύζυγός του, Ναταλία.

Ο θάνατός του προκάλεσε μεγάλη ανησυχία στην Αθήνα, μαζί με απέραντη συγκίνηση!

Αν και ο Παύλος Μελάς έδρασε για πολύ μικρό διάστημα στη Μακεδονία, η γενικότερη προσφορά του υπήρξε πολύ μεγαλύτερη!

Gallery