Η τραγική ιστορία του φαλαινοθηρικού Essex, που «ενέπνευσε» τον θρύλο του Μόμπι Ντικ! Γράφει ο Γιάννης Αρβανίτης.
Στις 20/11/1820, το πλοίο Essex εμβολίστηκε και βυθίστηκε καταμεσής του Ειρηνικού Ωκεανού από μια θηριώδη φάλαινα φυσητήρα. Το πλοίο είχε αποπλεύσει από το Ναντάκετ της Μασαχουσέτης, με σκοπό να αλιεύσει φάλαινες.
Είκοσι (20) από τα μέλη του πληρώματος διασώθηκαν και, μετά από εβδομάδες στη θάλασσα, εντοπίστηκαν σώοι μόλις οκτώ. Πέντε από αυτούς βρίσκονταν σε βάρκα και τρεις σε ένα ερημονήσι. Η ταλαιπωρία τους ήταν τέτοια, που κάποιοι κατέφυγαν ακόμη και στον κανιβαλισμό.
Ένας από τους διασωθέντες διηγήθηκε την ιστορία του μερικά χρόνια αργότερα, κάτι που οδήγησε τον Χέρμαν Μέλβιλ να γράψει το μυθιστόρημα «Μόμπι Ντικ», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1851, προκαλώντας φρενίτιδα ενθουσιασμού.
Ο συγγραφέας είχε ταξιδέψει στο Ναντάκετ, μιλώντας με φαλαινοθήρες, μέχρι που συνάντησε τον Τζορτζ Πόλαρντ, τον καπετάνιο του Essex. Ο Πόλαρντ, ξεπερνώντας το σοκ της βύθισης του πλοίου του, επιχείρησε να ξαναβγεί στη θάλασσα με άλλο φαλαινοθηρικό, το οποίο, όμως, λόγω καιρού, προσάραξε. Ο ίδιος στιγματίστηκε ως γρουσούζης, καταλήγοντας να γίνει νυχτοφύλακας.
Αν και το βιβλίο του Μέλβιλ είχε ήδη κυκλοφορήσει, ο συγγραφέας, αξιοποιώντας τη μαρτυρία του Πόλαρντ, συγκέντρωσε πλούσια στοιχεία για τη ζωή των ναυτικών που κυνηγούσαν φάλαινες, κάποια από τα οποία συμπεριέλαβε στον τελευταίο του τόμο.
Για την ιστορία του Essex, το πλοίο από τις βορειοανατολικές ΗΠΑ βρέθηκε στα νησιά Γκαλαπάγκος για ανεφοδιασμό. Εκεί, το πλήρωμα πήρε δεκάδες χελώνες, πρώτης τάξεως τροφή, αλλά λίγο έλειψε να καούν ζωντανοί όταν άναψαν φωτιά στο νησί.
Έτσι, τον Νοέμβριο του 1820, το πλοίο βρέθηκε βαθιά στον Ειρηνικό, αναζητώντας φάλαινες για το λάδι και το λίπος τους.
Όλα πήγαιναν καλά, μέχρι που σε κάποιο από τα κυνήγια έγινε το κακό! Στο νερό βρίσκονταν οι βάρκες με τους καμακιστές και τους κωπηλάτες. Στο πλοίο είχε μείνει και ο νεαρός δόκιμος Τσέις, που είδε να κινείται προς το πλοίο μια θηριώδης φάλαινα, μήκους κοντά στα 30 μέτρα.
Χτύπησε το Essex με δύναμη! Την πρώτη φορά το σκαρί άντεξε, όχι όμως και τη δεύτερη, καθώς δημιουργήθηκε ρήγμα στην καρίνα. Το πλήρωμα αναγκάστηκε να το εγκαταλείψει άμεσα.
Στη μνήμη όλων έμεινε η εκδικητική μανία της φάλαινας, λες και όντως ήθελε να κάνει κακό στο πλοίο και, κατά συνέπεια, στο πλήρωμα. Αυτό το γεγονός αποτελεί κορυφαία στιγμή του θρύλου της παγκόσμιας φαλαινοθηρίας!
Από στόμα σε στόμα, όταν εντοπίστηκαν οι διασωθέντες, διαδόθηκαν οι ιστορίες τους, όχι τόσο για όσα απίστευτα τράβηξαν κατά τη διάρκεια της περιπλάνησής τους στον ωκεανό, όσο για το γεγονός της βύθισης, 1.200 μίλια από την πλησιέστερη ακτή, τα νησιά Μαρκέσας! Οι φήμες για τους κανίβαλους κατοίκους τους ανάγκασαν τους διασωθέντες να κινηθούν προς τη Νότια Αμερική, 4.000 μίλια μακριά.
Όσον αφορά τον κανιβαλισμό μεταξύ των νεκρών του πληρώματος, σίγουρα σχετίζεται με τον «άγραφο νόμο της θάλασσας», σύμφωνα με τον οποίο η σάρκα των νεκρών χρησιμοποιούνταν ως δόλωμα για ψάρεμα.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Μέλβιλ είδε το βιβλίο του «Μόμπι Ντικ, η φάλαινα» να γνωρίζει μικρή ανταπόκριση, ωστόσο σταδιακά εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Το βιβλίο ανήκει στη λεγόμενη Αμερικανική Αναγέννηση, μια περιπέτεια με συμβολισμούς, πάθος, ένταση και ωμότητα!
Το κυνήγι της τεράστιας φάλαινας Μόμπι Ντικ από έναν παλαβιάρη καπετάνιο, τον Αχαάβ, καθώς και η εμμονή του να τη βρει και να τη σκοτώσει, περιγράφονται στις σελίδες του βιβλίου με μαστορικό τρόπο, ώστε ο αναγνώστης να αδυνατεί να το αφήσει από τα χέρια του.
Το γεγονός ότι ο ίδιος ο Μέλβιλ ταξίδεψε και ο ίδιος με φαλαινοθηρικό αποτελεί πρόσθετο λόγο για τις περιγραφές που θεωρούνται συγκλονιστικές.
Η ιστορία του Μόμπι Ντικ απογειώθηκε μέσω του κινηματογράφου! Ειδικά η ομώνυμη ταινία του 1956, σε σκηνοθεσία Τζον Χιούστον και με πρωταγωνιστές τους Γκρέγκορι Πεκ, Λίο Τζεν, Όρσον Γουέλς, Τζέιμς Ρόμπερτσον και Χάρι Άντριους, δημιούργησε αίσθηση και τράβηξε το ενδιαφέρον εκατομμυρίων κινηματογραφόφιλων. Ενδεικτικά, η ταινία κόστισε 4.700.000 δολάρια και εισέπραξε περισσότερα από 30.000.000 δολάρια στην πρώτη προβολή.
Υπήρξαν και άλλες ταινίες με παρόμοιο περιεχόμενο, είτε βασισμένες στον θρύλο του Μόμπι Ντικ είτε με παρεμφερές περιεχόμενο, εμπνευσμένο από τη φαλαινοθηρία.
Η βασική παραδοχή είναι πως η δύναμη της φύσης, που στην ταινία «εκπροσωπείται» από την τεράστια φάλαινα, είναι αξεπέραστη και απόλυτη!
Πρόκειται για μια σύγκρουση που, όπως και στο βιβλίο, έτσι και στις ταινίες, έχει ξεκάθαρο νικητή!