Τι αποκαλύπτει δημοσίευμα του BBC για τις συζητήσεις στο παρασκήνιο, την επιθυμία επιστροφής στην εξουσία και τον φόβο απέναντι στον Ρώσο πρόεδρο.
Το ενδεχόμενο μιας Ρωσίας χωρίς τον Βλαντίμιρ Πούτιν αρχίζει να απασχολεί ορισμένους από τους ισχυρότερους επιχειρηματίες της χώρας, οι οποίοι εξετάζουν διακριτικά τις πιθανές πολιτικές εξελίξεις μετά την αποχώρησή του από την εξουσία.
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, οι Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι, παρά τον τεράστιο πλούτο τους, διαθέτουν πλέον περιορισμένη πολιτική επιρροή και ορισμένοι επιθυμούν να ανακτήσουν τον ρόλο που είχαν στη διακυβέρνηση της χώρας κατά τη δεκαετία του 1990.
Ωστόσο, οι συζητήσεις για την επόμενη ημέρα δεν συνιστούν οργανωμένη προσπάθεια ανατροπής του Πούτιν. Αντιθέτως, όπως επισημαίνει το βρετανικό μέσο, ο φόβος απέναντι στον Ρώσο πρόεδρο εξακολουθεί να αποτρέπει ακόμη και τους δυσαρεστημένους επιχειρηματίες από το να τον αμφισβητήσουν δημόσια.
Από την πολιτική επιρροή των 90s στην κυριαρχία του Πούτιν
Η μεταβολή στη σχέση του Κρεμλίνου με τους οικονομικά ισχυρότερους Ρώσους αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την ημέρα που ξεκίνησε η ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία. Τότε, ο Πούτιν κάλεσε στο Κρεμλίνο δεκάδες δισεκατομμυριούχους, ζητώντας τη συνεργασία τους για τη στήριξη της ρωσικής οικονομίας. Κανείς από τους παρευρισκόμενους δεν εξέφρασε δημόσια αντίρρηση.
Η στάση τους απείχε σημαντικά από όσα συνέβαιναν τη δεκαετία του 1990, όταν οι Ρώσοι ολιγάρχες, έχοντας αποκτήσει τεράστιες περιουσίες μέσα από τις ιδιωτικοποιήσεις που ακολούθησαν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, ασκούσαν ουσιαστική επιρροή στην πολιτική ζωή.
Με την άνοδό του στην εξουσία, το 2000, ο Πούτιν περιόρισε τη δυνατότητα των μεγιστάνων να παρεμβαίνουν στις πολιτικές αποφάσεις.
Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, ο οποίος είχε κατηγορήσει δημόσια τον Πούτιν για διαφθορά και στη συνέχεια φυλακίστηκε για δέκα χρόνια, έχοντας καταδικαστεί για οικονομικά αδικήματα, κατηγορίες τις οποίες αρνήθηκε.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Forbes που επικαλείται το BBC, η Ρωσία διαθέτει σήμερα 155 δισεκατομμυριούχους, με συνολική περιουσία που πλησιάζει τα 700 δισ. δολάρια. Ωστόσο, ο πλούτος αυτός δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη πολιτική ισχύ. Παράλληλα, οι δυτικές κυρώσεις έχουν περιορίσει σημαντικά την ελευθερία κινήσεων και την πρόσβαση πολλών Ρώσων επιχειρηματιών σε περιουσιακά στοιχεία και δραστηριότητες στο εξωτερικό.
Τα τρία σενάρια για τη Ρωσία μετά τον Πούτιν
Παρότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επίκειται αποχώρηση του 74χρονου Ρώσου προέδρου, αναλυτές που μίλησαν στο BBC εξετάζουν τρεις πιθανές εκδοχές για το πολιτικό μέλλον της χώρας.
Το πρώτο σενάριο αφορά τη μετάβαση σε ένα δημοκρατικότερο σύστημα, με περισσότερες πολιτικές ελευθερίες και πραγματικό κομματικό ανταγωνισμό.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους αναλυτές, πρόκειται για το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο, καθώς οι δημοκρατικοί θεσμοί έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της πολυετούς διακυβέρνησης Πούτιν.
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει τη διατήρηση του αυταρχικού μοντέλου, με έναν νέο ηγέτη στην προεδρία.
Η εξόριστη Ρωσίδα αναλύτρια Αλεξάνδρα Προκοπένκο εκτιμά ότι ο διάδοχός του θα ήταν αρχικά πιο αδύναμος, καθώς δύσκολα θα διέθετε την ίδια εξουσία και τον έλεγχο των κρατικών μηχανισμών που έχει αποκτήσει ο Πούτιν.
Το τρίτο σενάριο είναι η επιστροφή σε ένα σύστημα ολιγαρχικής διακυβέρνησης, στο οποίο η πολιτική εξουσία θα κατανέμεται μεταξύ ισχυρών επιχειρηματικών ομάδων και πολιτικών παραγόντων.
Αυτή η προοπτική εμφανίζεται ιδιαίτερα ελκυστική για μέρος της ρωσικής οικονομικής ελίτ, καθώς θα μπορούσε να της επιτρέψει να ανακτήσει επιρροή στις κυβερνητικές αποφάσεις.
Σύμφωνα με την Προκοπένκο, οι επιχειρηματίες επιθυμούν να επιστρέψουν σε μια περίοδο κατά την οποία είχαν μεγαλύτερο λόγο στις εξελίξεις και μπορούσαν να προστατεύουν αποτελεσματικότερα τα περιουσιακά τους συμφέροντα.
Από «αφεντικό» τον αποκαλούν πλέον «παππού»
Μια χαρακτηριστική αλλαγή στη στάση των Ρώσων μεγιστάνων αποκαλύπτει η Προκοπένκο, αναφερόμενη στον τρόπο με τον οποίο μιλούν για τον πρόεδρο στις ιδιωτικές συνομιλίες τους.
Στο παρελθόν χρησιμοποιούσαν προσωνύμια όπως «αφεντικό» ή «πρώτος», αναγνωρίζοντας την κυρίαρχη θέση του.
Πλέον, σύμφωνα με την αναλύτρια, ορισμένοι τον αποκαλούν «παππού», μια έκφραση που χρησιμοποιείται με κάποια δόση περιφρόνησης.
Ωστόσο, η αλλαγή στο λεξιλόγιο δεν συνεπάγεται και διάθεση δημόσιας αντιπαράθεσης.
Η Προκοπένκο περιγράφει μάλιστα την περίπτωση επιχειρηματία που, κατά τη διάρκεια συνέντευξης, καθόταν πάνω στο κινητό του τηλέφωνο, θεωρώντας ότι έτσι θα μπορούσε να δυσκολέψει ενδεχόμενη παρακολούθηση από τις ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Η συνέντευξη Μέλνιτσενκο και το μήνυμα προς το Κρεμλίνο
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει το BBC στον Αντρέι Μέλνιτσενκο, έναν από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της Ρωσίας, ο οποίος δραστηριοποιείται μεταξύ άλλων στη βιομηχανία λιπασμάτων.
Σε συνέντευξή του στο περιοδικό The Economist, ο Μέλνιτσενκο τάχθηκε υπέρ αλλαγών που θα οδηγούσαν στον περιορισμό της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης και σε μεγαλύτερη σύνδεση της Ρωσίας με τον υπόλοιπο κόσμο.
Παρότι δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν και επανέλαβε ορισμένες από τις επίσημες θέσεις του Κρεμλίνου για τον πόλεμο στην Ουκρανία, η παρέμβασή του θεωρήθηκε ασυνήθιστη.
Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, ο οποίος πραγματοποίησε τη συνέντευξη, εκτιμά ότι οι απόψεις του Μέλνιτσενκο ενδέχεται να αντανακλούν και τη δυσαρέσκεια άλλων ισχυρών επιχειρηματιών.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, αρκετοί Ρώσοι μεγιστάνες θεωρούν ότι ο πόλεμος έχει οδηγήσει τη χώρα σε πολιτικό και οικονομικό αδιέξοδο.
Ωστόσο, παρατηρητές εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη συνέντευξη πιθανότατα πραγματοποιήθηκε με κάποια μορφή έγκρισης από το Κρεμλίνο, ενώ κανένας άλλος δισεκατομμυριούχος δεν έσπευσε να υποστηρίξει δημόσια τον Μέλνιτσενκο.
Γιατί οι ολιγάρχες δεν αμφισβητούν ανοιχτά τον Πούτιν
Παρά τις συζητήσεις για την επόμενη ημέρα, οι αναλυτές που επικαλείται το BBC θεωρούν εξαιρετικά απίθανο να αναλάβουν οι Ρώσοι επιχειρηματίες πρωτοβουλία ανοιχτής αμφισβήτησης του Πούτιν όσο εκείνος βρίσκεται στην εξουσία.
Ο Μπιλ Μπράουντερ, πρώην μεγάλος επενδυτής στη Ρωσία και επικριτής του Κρεμλίνου, εκτιμά ότι οι δισεκατομμυριούχοι φοβούνται σοβαρές συνέπειες σε περίπτωση που επιχειρήσουν να στραφούν εναντίον του Ρώσου προέδρου.
Ορισμένοι επιχειρηματίες φέρονται ήδη να επιδιώκουν τη δημιουργία σχέσεων με υπουργούς και στελέχη των υπηρεσιών ασφαλείας, αναζητώντας ενδεχόμενα στηρίγματα για το μέλλον.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον εξόριστο Ρώσο πολιτικό αναλυτή Ντμίτρι Νεκράσοφ, οποιαδήποτε πιο αποφασιστική κίνηση θα συνεπαγόταν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο.
Έτσι, παρότι ένα μέρος της ρωσικής οικονομικής ελίτ εξετάζει το ενδεχόμενο να ανακτήσει την πολιτική επιρροή που είχε στο παρελθόν, παραμένει αβέβαιο ποιος θα ελέγξει τη διαδοχή του Πούτιν και ποιον ρόλο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν οι ολιγάρχες σε αυτή τη διαδικασία.